Parlament Europejski w rezolucji z dnia 12 maja 2005 r.1 uznał, że Konwencja z Aarhus jest odpowiednim forum dla rozważań na temat zasad horyzontalnych dotyczących dostępu publicznego do informacji, udziału społeczeństwa i dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sprawach związanych ze środowiskiem. Konsekwencją normatywną tej deklaracji było uchwalenie Rozporządzenia (WE) nr 1367/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 września 2006 r. w sprawie zastosowania postanowień Konwencji z Aarhus o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska do instytucji i organów Wspólnoty2. Przepisy rozporządzenia mają na celu wprowadzenie regulacji dotyczących stosowania wymogów Konwencji do instytucji i organów Wspólnoty. W preambule wskazano jako podstawę aksjologiczną rozporządzenia trzy wartości sformułowane w konwencji, a mianowicie dostępu do informacji, udziału społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska. Prawa gwarantowane w ramach trzech wartości konwencyjnych przysługują każdemu bez względu na obywatelstwo, narodowość lub miejsce zamieszkania. Rozporządzenie wprowadza kontrolę aktów administracyjnych poprzez procedurę odwoławczą, włączając w to postępowania odwoławcze przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W analogiczny sposób kontrolowane będą zaniechania, w przypadku gdy na mocy prawa ochrony środowiska istnieje obowiązek wydania aktu administracyjnego. Rozporządzenie dopuszcza tzw. autokorektę, przyznając instytucji lub organu Wspólnoty, który wydał akt podlegający odwołaniu lub który, w przypadku zarzutu zaniechania administracyjnego, zaniechał działania, możliwość ponownego rozpatrzenia swojej wcześniejszej decyzji lub podjęcia działania w przypadku zaniechania. Również organizacje pozarządowe działające w dziedzinie ochrony środowiska są uprawnione do żądania wszczęcia wewnątrzunijnej procedury odwoławczej, łącznie z uprawnieniem do wniesienia skargi do Trybunału Sprawiedliwości UE. Szczegółowy tryb kontroli został uregulowany w decyzji Komisji 2008/50/WE z 13.12.2007r. ustanawiającej szczególne zasady stosowania rozporządzenia 1376/2006 WE z dnia 6.09.2006 w sprawie zastosowania postanowień konwencji z Aarhus w odniesieniu do wniosków o wszczęcie wewnętrznej procedury odwoławczej dotyczącej aktów administracyjnych3. Bardziej specjalistyczny zakres dostępu do informacji w sprawach ochrony środowiska uregulowany został w dyrektywie 2003/35/WE z dnia 26.05.2003r. w sprawie udziału społeczeństwa w odniesieniu do sporządzania niektórych planów i programów w zakresie środowiska4, dyrektywie 2001/42/WE w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko5 oraz dyrektywie 203/4/WE w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska6. Na gruncie prawa unijnego zakres dostępu do informacji w sprawach dotyczących ochrony środowiska mieści się w szerszym zakresie uprawnień do dostępu do dokumentów organów Unii Europejskiej. Ta ostatnia kwestia jest regulowana rozporządzeniem ( WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji7, który określa zasady, przesłanki i ograniczenia prawa dostępu do dokumentów tych instytucji i został przyjęty na podstawie art. 255 WE. Jako zasadę, wyrażaną w art.2 rozporządzenia, przyjęto, że każdy obywatel Unii, każda osoba fizyczna lub prawna zamieszkała lub mająca siedzibę w państwie członkowskim ma prawo dostępu do dokumentów instytucji, zgodnie z zasadami, warunkami i ograniczeniami wytyczonymi w niniejszym rozporządzeniu. Przedmiotowe rozporządzenie odnosi się do wszelkich dokumentów przechowywanych przez instytucje, tj. dokumentów sporządzanych lub otrzymywanych przez nie i pozostających w ich posiadaniu, na wszystkich obszarach działalności Unii Europejskiej. Prawo do dostępu do dokumentów nie jest prawem absolutnym, bowiem art.4 ust.1 lit.a rozporządzenia określa okoliczności, których zaistnienie uprawnia do organ do odmowy dostępu do dokumentu. Organ lub instytucja odmówi dostępu do dokumentu, jeśli ujawnienie go naruszyłoby ochronę interesu publicznego w odniesieniu do m.in. stosunków międzynarodowych, polityki fiskalnej, monetarnej lub ekonomicznej Unii lub państwa członkowskiego. Dopuszczalna jest również odmowa dostępu do dokumentu, jeśli naruszy to prywatności i integralności osoby fizycznej, w szczególności w odniesieniu do ustawodawstwa Wspólnoty związanego z ochroną danych osobowych (art.4 ust.1 lit.b). Organy lub instytucje odmówią dostępu do dokumentu, jeśli ujawnienie go naruszyłoby ochronę interesów handlowych osoby fizycznej lub prawnej, w tym dotyczących własności intelektualnej, chyba że za ujawnieniem przemawia przeważający interes publiczny (art.4 ust.2). Zgodnie z art.4 ust.3 rozporządzenia, dostęp do dokumentu sporządzonego przez instytucję do celów wewnętrznych lub otrzymanego przez instytucję, który odnosi się do spraw nie zakończonych decyzją, lub dokumentu zawierającego opinie do wykorzystania wewnętrznego jako część rozważań i konsultacji wstępnych, może zostać nieudzielony, jeśli ujawnienie takiego dokumentu poważnie naruszyłoby proces podejmowania decyzji przez tę instytucję, chyba że za ujawnieniem przemawia przeważający interes publiczny. Zgodnie z art. 7 rozporządzenia, wszelkie wnioski o dostęp do dokumentów będą bezzwłocznie rozpatrzone. Wnioskodawca otrzyma potwierdzenie wpłynięcia wniosku. W ciągu 15 dni roboczych od daty wpłynięcia wniosku instytucja udzieli dostępu do żądanego dokumentu i zapewni w tym okresie dostęp zgodnie z art. 10 rozporządzenia lub, w pisemnej odpowiedzi, poda przyczyny całkowitej lub częściowej odmowy i poinformuje wnioskodawcę o jego prawie do złożenia wniosku potwierdzającego. W przypadku całkowitej lub częściowej odmowy, wnioskodawca może w ciągu 15 dni roboczych od daty otrzymania odpowiedzi od instytucji złożyć wniosek potwierdzający, w którym zwróci się do instytucji o ponowne rozpatrzenie jej decyzji. Na tle tych przepisów orzecznictwo Sądu I Instancji i Trybunału Sprawiedliwości przyjęło wykładnię sądową, określającą zakres stosowania prawa do dostępu do dokumentów. Publiczny dostęp do dokumentów instytucji stanowi zasadę prawną, a możliwość odmowy jest wyjątkiem od tej zasady8. Co za tym idzie, podstawy odmowy muszą być interpretowanie i stosowane w sposób zawężający, tak aby nie uniemożliwić stosowania tej zasady. Ponadto instytucja ma obowiązek zbadać, w odniesieniu do każdego dokumentu objętego wnioskiem o udzielenie dostępu, czy w świetle informacji, którymi ta instytucja dysponuje, ujawnienie dokumentu może rzeczywiście naruszyć jeden z aspektów interesu publicznego, chronionego przez wyjątki zezwalające na odmowę dostępu. Aby wyjątki te znalazły zastosowanie, ryzyko naruszenia interesu publicznego musi więc być w sposób rozsądny możliwe do przewidzenia, a nie czysto hipotetyczne9. Z orzecznictwa wynika również, że instytucje dysponują szerokim zakresem swobodnego uznania przy dokonywaniu analizy ewentualności naruszenia interesu publicznego przez udzielenie dostępu do dokumentu. Ma to zasadnicze konsekwencje co do zakresy sądowej kontroli decyzji odmawiających dostępu. Wykonywana przez Sąd kontrola zgodności z prawem wydawanych przez instytucje decyzji odmawiających dostępu do dokumentów ze względu na bezwzględnie obowiązujące wyjątki związane z interesem publicznym musi zostać ograniczona do kontroli przestrzegania zasad postępowania i obowiązku uzasadnienia, materialnej prawdziwości stanu faktycznego, jak również braku oczywistych błędów w ocenie stanu faktycznego i nadużycia władzy10. Przewidziane w art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia wyjątki od prawa dostępu do dokumentów obejmujące interes publiczny lub interes jednostki mają charakter bezwzględnie obowiązujący (ius cogens), skutkiem czego instytucje są zobowiązane do odmówienia dostępu do dokumentów objętych tymi wyjątkami, jeśli zostanie udowodnione, że zachodzą okoliczności uzasadniające ich zastosowanie11. Różnią się zatem od przewidzianych w art. 4 ust. 3 rozporządzenia wyjątków dotyczących interesu instytucji w zachowaniu tajemnicy ich obrad, przy stosowaniu których instytucje dysponują swobodnym uznaniem pozwalającym im wyważyć interes w postaci zachowania tajemnicy ich obrad oraz interes obywatela w uzyskaniu dostępu do dokumentów12. Orzecznictwo zwraca uwagę na zakres przedmiotowy prawa do dostępu do dokumentów, przyjmując, że pojęcia dokumentu i informacji powinny zostać rozróżnione. Prawo publicznego dostępu do dokumentu instytucji dotyczy wyłącznie dokumentów, a nie informacji rozumianych w sposób bardziej ogólny i nie nakłada na instytucje obowiązku udzielenia odpowiedzi na każdy wniosek jednostki o przekazanie jej informacji13. Powoływanie się przez instytucje na nieistnienie dokumentów w celu uniknięcia stosowania rozporządzenia nr 1049/2001 byłoby sprzeczne z wynikającym z tego rozporządzenia wymogiem przejrzystości. Skuteczne wykonywanie prawa dostępu do dokumentów oznacza, że dane instytucje muszą, w możliwie najszerszym zakresie oraz w sposób przewidywalny i pozbawiony arbitralności, sporządzać i przechowywać dokumenty dotyczące ich działalności. Jeśli na instytucji lub organie nie ciąży obowiązek sporządzania dokumentów i organ lub instytucja nie sporządza dokumentu, wówczas prawo do dostępu do dokumentów nie może być wykonywane i nie podstaw do twierdzenia, że uprawniony został pozbawiony tego prawa w sposób arbitralny i niezgodny z prawem. Dostęp do danych może zostać przyznany wyłącznie wtedy, gdy są one zawarte w dokumentach, co zakłada istnienie tych dokumentów14. Organ lub instytucja nie obowiązku udzielania uprawnionemu informacji jeśli nie są one zawarte w dokumencie sporządzanym obowiązkowo. Orzecznictwo uznaje znaczenie konwencji z Aarhus jako podstawy prawa do udziału społeczeństwa (public participation) w sprawach dotyczących ochrony środowiska, jednak nie można nie zauważyć zasadniczej różnicy w rozumieniu tego prawa. Konwencja z Aarhus formułuje prawo do „environmental information”, that means any information in written, visual, aural, electronic or any other material form on (b) the state of elements of the environment, such as air and atmosphere, water, soil, land, landscape and natural sites, biological diversity and its components, including genetically modified organisms, and the interaction among these elements; (b) factors, such as substances, energy, noise and radiation, and activities or measures, including administrative measures, environmental agreements, policies, legislation, plans and programmes, affecting or likely to affect the elements of the environment within the scope of subparagraph (a) above, and cost-benefit and other economic analyses and assumptions used in environmental decision-making; (c) the state of human health and safety, conditions of human life, cultural sites and built structures, inasmuch as they are or may be affected by the state of the elements of the environment or, through these elements, by the factors, activities or measures referred to in subparagraph (b) above. Z wyroku w sprawie WWF European Policy Programme przeciwko Radzie Unii Europejskiej wynika natomiast wyraźnie, że dostępem objęte są dokumenty, a nie informacje dotyczące określonej sprawy. Można zasadnie przyjąć, że na dostęp do informacji środowiskowej w rozumieniu konwencji z Aarhus jest szerszy niż w odniesieniu do innych merytorycznie, nie-środowiskowych informacji, które musza mieć postać dokumentu w oparciu o regulację rozporządzania nr 1049/2001.

 1 Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie strategii UE na konferencję w Ałma-ata dotyczącą Konwencji z Aarhus z dnia 12 maja 2005 r..

 2 Dz. Urz. U.E. L 264 z 2006 r., s. 0013 – 0019.

 3 Dz.Urz. UE L 13 z 2008r., str.24.

 4 Dz.Urz. UE l 156 z 2003r., str.1.

5 Dz.Urz. WE L 197 z 2001r., str.30. W okresie przed wejściem w życie rozporządzenia nr 1367/2006 obowiązywała dyrektywa Rady 85/337/EWG z dnia 27.06.1985r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne (Dz.Urz. UE L 41 z 2003r., str.26).

 6 Dz.Urz. WE L 41 z 2003r., str.26.

 7 Dz.Urz. L 145, str. 43.

8 Wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 25 kwietnia 2007 r. w sprawie T264/04 WWF European Policy Programme przeciwko Radzie Unii Europejskiej.

9 Wyrok Sądu z dnia 7 lutego 2002 r. w sprawie T-211/00 Kuijer przeciwko Radzie oraz powołane tam orzecznictwo).

 10 Wyrok Sądu z dnia 19 lipca 1999 r. w sprawie T-14/98 Hautala przeciwko Radzie.

 11 Wyrok Sądu z dnia 5 marca 1997 r. w sprawie T-105/95 WWF UK przeciwko Komisji.

 12 Wyroku Sądu z dnia 19 października 1995 r. w sprawie T-194/94 Carvel i Guardian Newspapers przeciwko Radzie.

 13 Analogicznie postanowienie Sądu z dnia 27 października 1999 r. w sprawie T106/99 Meyer przeciwko Komisji.

 14 W wyroku w sprawie Rada przeciwko Hautali wynika, iż decyzja Rady 93/731/WE z dnia 20 grudnia 1993 r. dotycząca publicznego dostępu do dokumentów Rady (Dz.Urz. L 340, s.43), która obowiązywała przed wejściem w życie rozporządzenia nr 1049/2001, obejmowała nie tylko dokumenty znajdujące się w posiadaniu instytucji jako takie, lecz również dane zawarte w tych dokumentach.