Odpowiedź na takie pytanie wymaga przeprowadzenia wykładni dwóch przepisów Konstytucji, a mianowicie art.228 ust.7 i art.128 ust.2. Oba przepisy zawierają regulacje stanowiące wyjątek od normy ustalonej w Konstytucji dla wyborów prezydenta w normalnym trybie w związku z upływem kadencji. Normalny tryb przewiduje zarządzenie przez Marszalka Sejmu wyborów prezydenta nie wcześniej niż 100 dni i nie później niż 75 dni przed upływem kadencji urzędującego prezydenta. Norma z przepisu art.228 ust.7 dopuszcza zmianę terminu ustalonego w normalnym trybie, statuując, że w przypadku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego nie można przeprowadzić m.in. wyborów prezydenckich w czasie trwania stanu nadzwyczajnego i w ciągu 90 dni po jego zakończeniu. Z kolei przepis art.128 ust. 2 wprowadza regulację dla sytuacji, w których sprawowanie urzędu prezydenta kończy się wcześniej niż przewidziana w przepisie art.127 ust.2 pięcioletnia kadencja. Konstytucja nazywa te szczególne sytuacje terminem „opróżnienie urzędu Prezydenta Rzeczypospolitej”. Przepis art.131 ust.2 Konstytucji wymienia enumeratywnie pięć przypadków opróżnienia urzędu, wśród nich w pkt.1 „śmierć Prezydenta Rzeczypospolitej”. Jeśli opróżnienie urzędu ma miejsce, marszałek Sejmu zobowiązany jest wyznaczyć wybory, nie później niż 14 dni po opróżnieniu urzędu, w ciągu 60 dni od daty zarządzenia wyborów.  W przypadku śmierci prezydenta i ogłoszenia wyborów w trybie art.128 ust.2 oraz wprowadzenia stanu nadzwyczajnego przed datą wyborów powstaje sytuacja kolizji norm, zawartych w przepisach art.228 ust.7 i 128 ust.2 Konstytucji. Czy zatem data wyborów ustalona w związku ze śmiercią prezydenta zostaje przesunięta o czas trwania stanu nadzwyczajnego i 90 dni od daty jego zakończenia?   Rozwiązanie tego problemu może nastąpić przy użyciu instrumentarium właściwego dla teorii prawa. Pierwsza kwestia do rozstrzygnięcia sprowadza się do ustalenia, czy w tej sytuacji występuje sprzeczność formalna, czy prakseologiczna. Można zasadnie przyjąć, że w tej kwestii sprzeczność ma charakter formalny. Sprzeczność prakseologiczna występuje wtedy, gdy możliwe jest spełnienie każdej z norm sprzecznych, ale zrealizowanie jednej niweczy częściowo lub całkowicie skutki realizacji drugiej normy. Akademickim przykładem norm sprzecznych prakseologicznie są tzw. normy syzyfowe (jedna norma nakazuje wtoczyć głaz na szczyt, druga nakazuje stoczyć go w dół, gdy znajdzie się na szczycie)[1]. Przyjęcie, że sprzeczność ma charakter formalny, pozwala zastosować wypracowane przez teorie prawa reguły kolizyjne, a nie formułować oczekiwanie pod adresem ustawodawcy zmiany stanu prawnego lub krytykować istnienie sprzeczności. System prawa powinien być niesprzeczny, jednak jest to postulat właściwy dla sfery powinności, a nie bytu. Reguły kolizyjne służą właśnie temu, aby usuwać sprzeczności rzeczywiste (formalne) systemu prawa.   Spośród trzech reguł kolizyjnych (chronologicznej, merytorycznej i hierarchicznej) zastosowanie znajdzie reguła merytoryczna, sformułowana w premii łacińskiej „lex specialis derogat legi generali” (norma szczególna uchyla normę ogólną). Derogowanie normy ogólnej następuje tylko w takim zakresie, w jakim norma szczególna stanowi wyjątek od normy ogólnej. Reguła merytoryczna może być stosowana, o ile miedzy normami zachodzi stosunek lex specialis – lex generalis. Kolejnym warunkiem jest, aby lex specialis nabrała mocy obowiązującej równocześnie lub później niż lex generalis. I wreszcie lex specialis musi mieć hierarchicznie stopień nie niższy niż lex generalis[2]. W analizowanym kazusie niewątpliwie  dwa ostatnie warunki są spełnione. Co do pierwszego warunku, można zasadnie przyjąć, że norma z art.228 ust.7 obejmuje swoją hipotezą szeroki zakres stanów faktycznych, a więc dotyczy stanu wojennego, stanu wyjątkowego i stanu klęski żywiołowej. Dyspozycja tej normy wskazuje równie szeroki zakres normowania, obejmujący zakaz przeprowadzania wyborów do Sejmu i Senatu, organów samorządu terytorialnego oraz wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej. Sposób postępowania jest zatem wyznaczony abstrakcyjnie. Z kolei norma z przepisu art.128 ust.2 obejmuje swoim zakresem zastosowania sytuację szczególną, a mianowicie „opróżnienie” urzędu prezydenta i obowiązek wyznaczenia terminu wyborów w trybie nadzwyczajnym. Norma, która wyznacza typ zachowań w zasadzie niepowtarzalnych (za powtarzalne należy uznać wyznaczanie terminu wyborów w związku z upływem kadencji), powinna być uznana za normę szczególną. Odwołując się do konstrukcji „racjonalnego ustawodawcy” można wskazać, iż  doprowadzenie do wyboru w trybie demokratycznym nowego prezydenta po śmierci poprzednika jest interesem nadrzędnym nad problemami technicznymi wynikającymi z niedogodności stanu klęski żywiołowej i ich wpływem na przebieg głosowania[3]. Pozwala to skrócić okres sprawowania funkcji prezydenta przez osobę niewybraną w wyborach powszechnych. Dodatkowym argumentem jest treść przepisu art.233 ust.3 Konstytucji, który określa enumeratywnie, jakie wolności i prawa człowieka i obywatela mogą być ograniczone w ustawie określającej zakres ograniczeń praw i wolności w stanie klęski żywiołowej. Nie wymienia się tam prawa wybierania prezydenta, sformułowanego w przepisie art.62 ust.1 Konstytucji. Na ogólny charakter normy z art.228 ust.7 wskazuje również verba legis „a kadencje tych organów ulegają odpowiedniemu przedłużeniu”. Przepis art.228 ust.7 odnosi się do tych sytuacji, gdy kadencja (również prezydencka) kończy się w związku z upływem czasu, a z przyczyn oczywistych nie może obejmować opróżnienia urzędu z powodu śmierci prezydenta.  Zatem norma z art.128 ust.2 dotyczy tylko opróżnienia urzędu i tylko w tej sytuacji uchyla normę zawartą w przepisie art.228 ust.7 Konstytucji w części dotyczącej stanu klęski żywiołowej. Ogłoszenie stanu klęski żywiołowej nie wpływa na termin wyborów wyznaczony przez marszałka Sejmu w związku z jednym z przypadków opróżnienia urzędu, tj. śmiercią urzędującego prezydenta.              


[1] S.Wronkowska, Z.Ziembiński: Zarys teorii prawa, Poznań 2001, s.181-182.

[2] J.Jabłońska-Bonca: Wstęp do nauk prawnych, Gdańsk 1992, s.161.

[3] W odniesieniu do stanu wojennego i stanu wyjątkowego nie może znaleźć zastosowania tak formułowana reguła funkcjonalna, ponieważ istotą stanu wojennego i stanu wyjątkowego jest zawieszenie instytucji demokratycznych, wśród nich w ogólności wyborów, a w szczególności wyborów spowodowanych opróżnieniem urzędu prezydenta. Również przepis art.233 ust.1 Konstytucji, zawierający numerus clausus  wolności i praw człowieka i obywatela, które nie podlegają ograniczeniu w ustawie regulującej stan wojenny i stan wyjątkowy, nie wymienia prawa do wyboru prezydenta.