Ustawa z dnia 30.05.2008r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw[1]  wprowadziła od 3.08.2008r. do polskiego porządku prawnego nową instytucję, służebność przesyłu, która w zamyśle ustawodawcy miała rozwiązać problemy budowy instalacji przesyłowych na cudzych nieruchomościach gruntowych. Nowe, ograniczone prawo rzeczowe jest instytucją kwalifikowaną pod względem podmiotowym i merytorycznym. Kwalifikacja merytoryczna wynika z faktu, iż ustawodawca wprost uregulował treść tego stosunku prawnego, tym samym strony nie mają swobody określania treści służebności przesyłu, inaczej niż w przypadku służebności gruntowych i osobistych[2]. W tym zakresie istnieje już szereg pozycji artykułowych, omawiających i analizujących, również krytycznie, służebność przesyłu[3]. Przedmiotem niniejszego artykułu jest natomiast problem regulacji zakresu podmiotowego służebności przesyłu, która budzi wątpliwości interpretacyjne mimo pozornie jasnych verba legis. Ustawodawca określił expressis verbis w przepisie art.3051 Kodeksu cywilnego tylko jedną stronę stosunku prawnego, a mianowicie przedsiębiorcę, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia oznaczone w przepisie art.49 Kodeksu cywilnego. Druga strona określona jest w przepisie art.285 ust.1 Kodeksu cywilnego, który mocą przepisu art.3054 Kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednia do służebności przesyłu. Jest nią na pewno właściciel nieruchomości obciążonej. Rozstrzygnięcie, czy może nią być użytkownik wieczysty nieruchomości obciążonej, wymaga odwołania się do obszernego orzecznictwa i ustaleń doktryny, które znajdzie tym samym zastosowanie również do służebności przesyłu. Z nieruchomości może korzystać również uprawniony z węzła zobowiązaniowego, wskazanym jest zatem rozstrzygnięcie w przedmiocie jego uprawnień do zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu. Do zagadnień podmiotowych zaliczyć należy również kwalifikowane podmiotowo przejście ex lege uprawnień ze służebności przesyłu w przypadku zbycia prawa własności przedsiębiorstwa lub urządzenia oznaczonego w przepisie art.49 Kodeksu cywilnego. Przepis art. 3051 Kodeksu cywilnego jako zasadę wprowadza umowne ustanowienie służebności przesyłu, dopuszcza jednak w wyjątkowych przypadkach niedobrowolne ustanowienie tej służebności w drodze orzeczenia sądowego. Przesłanką żądania ustanowienia służebności przesyłu jest odmowa zawarcia umowy ze strony właściciela nieruchomości obciążonej. W tym kontekście powstaje pytanie, czy pozytywną przesłanką procesową jest odmowa tylko właściciela nieruchomości czy też takie same skutki ma również odmowa użytkownika wieczystego?


[1] Dz.U. nr 116 z 2008r., poz.730.

[2] J.M.Kondek: Służebność przesyłu. Nowe ograniczone prawo rzeczowe,(w) Przegląd Sądowy nr 3/2009, s.23.

[3] A.Stępień-Sporek: Status prawny urządzeń wskazanych w art.49 kc,(w) Monitor Prawniczy nr 14/2008, G.Bieniek: Jeszcze w sprawie statusu prawnego urządzeń przesyłowych,(w) Monitor Prawniczy nr 20/2008, J.M. Kondek: op.cit., P.Lewandowski: Jeszcze o służebności przesyłu,(w) Monitor Prawniczy nr 12/2009, P.Lewandowski: Niedobrowolne ograniczanie prawa własności a inwestycje przesyłowe,(w) Przegląd Sądowy nr 10/2009.