Na obszarach lądowych-morskich polskiego Wybrzeża wyznaczono cały szereg obszarów specjalnych, których zadaniem jest zapobieganie degradacji środowiska uznanego ex officio za istotne dla zachowania pożądanego stanu natury. Obecnie w Polsce przeprowadzany jest, w wykonaniu zapisów Dyrektywy Siedliskowej 92/43/EWG[1], proces ustalania specjalnych obszarów ochrony siedlisk (SOO). Zakończony został proces ustalania obszarów podlegających ochronie na podstawie przepisów dyrektywy ptasiej (OSO)[2]. Minister Środowiska wydał na podstawie przepisu art.28 ustawy o ochronie przyrody stosowne rozporządzenie[3], natomiast nie wydał jeszcze rozporządzenia wyznaczającego obszar Natura 2000 w części dotyczącej siedlisk przyrodniczych. Na obszarze dwóch województw zachodniopomorskiego i pomorskiego zostało utworzonych 40 obszarów specjalnej ochrony ptaków (OSO), natomiast 95 specjalnych obszarów ochrony siedliskowej (SSO) zostało przedłożonych do akceptacji Komisji Europejskiej. Obszary te zostały poddane specjalnemu reżimowi prawnemu, uregulowanemu w ustawie  z dnia16.04.2004r. o ochronie przyrody. Treści przepisów art.33 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie przyrody nie pozostawia żadnych wątpliwości. Zabrania się podejmowania działań „mogących w istotny sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków roślin i zwierząt, a także w istotny sposób wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000”. Zakaz ten dotyczy zarówno obszarów wyznaczonych w formie rozporządzenia ministra właściwego do spraw ochrony środowiska po wyczerpaniu tryby przewidzianego w przepisach art.art. 27 i 28 ustawy oraz obszarów projektowanych, znajdujących się na liście obszarów, co do której Komisja Europejska podejmuje decyzje zatwierdzającą. Zakaz ten dotyczy wszystkich uprawnionych do nieruchomości położonych na obszarach specjalnych. Należy również wskazać, iż powołana ustawa o ochronie przyrody w art.6 przewiduje 12 form ochrony przyrody, w tym obszary Natura 2000, parki krajobrazowe, parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, pomniki przyrody, stanowiska dokumentacyjne, użytki ekologiczne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe i tzw. ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów. Z kolei art. 25 ust.1 ustawy ustala, iż obszary Natura 2000 tworzą trzy rodzaje obszarów, powołane już obszary specjalnej ochrony ptaków i specjalne obszary ochrony siedlisk oraz obszary mające znaczenie dla Wspólnoty. Ustawa wprowadza w art.25 ust.2 zasadę, że poszczególne formy ochrony mogą się wzajemnie nakładać. Skutkuje to tym, że poszczególne reżimy prawne właściwe dla stosownej formy ochrony obowiązują jednocześnie.   Bałtyk został uznany za „special area”na podstawie zapisów Aneksów I, II i V MARPOL 73/78 i za obszar kontroli emisji dwutlenku węgla na podstawie zapisów  Aneksu VI  MARPOL 73/78.  Bałtyk jako całość, a więc łącznie z Bałtykiem Południowym,  został również uznany przez IMO[5] za morski obszar szczególnej wrażliwości (PSSA particular sensitive sea area). Jest również włączony do globalnego ekoregionu Północno-wchodniego Atlantyku, obok 238 obszarów na świecie uznanych przez WWF na obszary priorytetowe w zakresie ochrony natury. Można również wymienić kilka innych, mniej znanych systemów ochrony środowiska, jak Importent Bird Areas czy RAMSTAR czy list, na których znajdują się obszary Bałtyku szczególnie zagrożone czy zanieczyszczone jak sformułowana 1998 roku przez HELCON Red List of Marine and Coastal Biotopem wraz przyjętą przez HELCON Recommendation on general biotope protection czy List of Hot Spots opracowaną Baltic Sea Joint Comprehensive Environmental Action Programme (JCP), zawierającą 132 obszary Bałtyku szczególnie zanieczyszczone. Na Wybrzeżu wyznaczono również szereg obszarów włączonych do systemu 62 obszarów Baltic Sea Protected Areas (BSPA), utworzonego na podstawie zalecenia 15/5 System of Coastal and Marine Paltic Sea Protected Areas z dnia 10.03.1994r. przez Komisję Helsińską. Polska, oprócz Nadmorskiego Parku Krajobrazowego, zgłosiła również Woliński Park Narodowy, Słowiński Park Narodowy, Ławicę Słupską, Rezerwat Redłowo, Park Krajobrazowy Mierzeja Wiślana. Obszary PSSA, marpolowskie „special area”, obszary ujęte w Red List i List of Hot Spots w świetle ustawy o ochronie przyrody nie są uznane za formy ochrony przyrody. Polskie obszary BSPA jako parki krajobrazowe, rezerwaty czy parki narodowe za takie formy są uznane. Obszary lądowo-morskie są również objęte regulacja ustawy z dnia 6.07.2001r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju[6]. Wody polskich obszarów morskich wraz z pasem nadbrzeżnym i ich zasobami naturalnymi, a także zasobami naturalnymi dna i wnętrza ziemi znajdujących się w granicach obszarów morskich  oraz zasoby przyrodnicze parków narodowych stanowią strategiczne zasoby naturalne kraju i jako takie zostały wyłączone z przekształceń własnościowych, pozostając własnością Skarbu Państwa.

 


[1] Dyrektywa 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk naturalnych  oraz dzikiej flory i fauny.

[2] Dyrektywa 79/403/EWG w sprawie ochrony dzikiego ptactwa.

[3] Rozporządzenie Ministra Środowiska z 21.07.2004r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000, Dz.U. nr 229 z 2004r., poz.2313.

[5] Marine Environment Protection Committee 51st session Agenda item 8 MEPC 51/8/1 19 December 2003.

[6] Dz.U. nr 97 z 2001r., poz.1051.