Zaspokojenie sie banku z przedmiotu zastawu (stan faktyczny

Zastaw rejestrowy jest ograniczonym prawem rzeczowym, które powstaje na podstawie umowy stron i wpisu do rejestru zastawów. Zgodnie z treścią art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (Dz. U. 1996, nr 149, poz. 703 z późn. zm., dalej ozn. jako ZastRejU) zastaw rejestrowy może obejmować także rzeczy lub prawa, które zastawca nabędzie dopiero w przyszłości. Obciążenie tych rzeczy lub praw zastawem rejestrowym staje się skuteczne z chwilą ich nabycia przez zastawcę (stocznia). Zgodnie z art. 21 ZastRejU zaspokojenie zastawnika następuje albo w drodze sądowego postępowania egzekucyjnego albo poprzez ustalony w umowie przez strony inny sposób realizacji roszczeń zastawnika z przedmiotu zastawu (np. poprzez przejęcie na własność przedmiotu zastawu, zgodnie z treścią art. 22 ZastRejU). Umowy o ustanowienie zastawu przewidywały jako jeden ze sposobów zaspokojenia przejęcie przedmiotu zastawu na własność, bez konieczności realizacji zastawu w postępowaniu egzekucyjnym. Nadto załączniki do umów zastawniczych dokładnie określały wartość przedmiotu zastawu. Tym samym spełnione zostały przesłanki skutecznego nabycia własności przedmiotu zastawu przez Bank, określone w art.22 ust.2 i 3 ZastRejU. Postanowienia dotyczące realizacji zastawu są wpisywane, zgodnie z art. 40 ust. 1 pkt 5 ZastRejU do rejestru zastawów. Wpis do rejestru powoduje, że postanowienia te stają się skuteczne erga omnes, tzn. nie tylko pomiędzy stronami umowy zastawniczej. Ujawnienie w rejestrze pozwala bowiem powziąć wiadomość o ich wprowadzeniu do treści umowy zastawniczej również osobom trzecim. Oznacza to, że pierwszeństwo zaspokojenia zastawnika w trybie pozaegzekucyjnym (w tym wypadku, poprzez przejęcie przedmiotu zastawu na własność) będzie wiążące nie tylko dla zastawcy, ale również dla osób trzecich w stosunku do umowy zastawniczej (Taki pogląd wyraża również E. Woch, Pozaegzekucyjne sposoby zaspokojenia zastawnika z przedmiotu zastawu rejestrowego, Glosa, lipiec 1999, s. 6). Instytucja zastawu polega na uprzywilejowaniu zastawnika poprzez przyznanie mu pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzycielami osobistymi właściciela rzeczy (zastawcy). Istota zastawu polega zatem na tym, aby dać wierzycielowi zastawniczemu prawo zaspokojenia z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi. Zastaw rejestrowy podlega ujawnieniu w rejestrze publicznym po to, aby znana była sytuacja prawna rzeczy będącej przedmiotem zastawu. Osoby świadczące rzeczy odnoszące się przedmiotu zastawu były zatem świadome (lub miały możliwość uzyskania takiej świadomości poprzez sprawdzenie wpisu w rejestrze zastawów), że zawarcie umowy sprzedaży rzeczy, które staną się częścią składową przedmiotu zastawu (statku w budowie) i przeniesienie ich posiadania na rzecz nabywcy (w tym wypadku Stocznie Sz S.A./ Stocznie S.P. Holding S.A.), po pierwsze doprowadzi (zgodnie z treścią art. 155 par. 2 kc) do przeniesienia własności tych rzeczy na nabywcę (Stocznię Sz. S.A./ Stocznie Sz.P. Holding S.A.), a po drugie (zgodnie z treścią art. 7 ust. 3 i art. 8 ust. 1 ZastRejU) do objęcia zastawem rejestrowym również rzeczy połączonych. Uprawnienie do przejęcia na własność przedmiotu zastawu zgodnie z treścią art. 22 ma na celu zapewnienie wierzycielowi zastawniczemu substratu świadczenia, które zostało zabezpieczone w wyniku ustanowienia zastawu. Do powstania skutku przejęcia przedmiotu zastawu nie jest wymagane wydanie rzeczy a samo oświadczenie zastawnika o przejęciu przedmiotu zastawu powoduje przejście własności. Aby nie doszło do pokrzywdzenia wierzycieli osobistych zastawcy, zgodnie z treścią art. 23 ust. 3 zd 2 ZastRejU, jeśli przedmiot zastawu, którego wartość została ustalona przez strony przewyższa wysokość wierzytelności zabezpieczonej zastawnik ma obowiązek zwrotu nadwyżki zastawcy. Po przejęciu przedmiotu zastawu na własność wierzyciele osobiści dłużnika mogą zatem domagać się zajęcia w drodze postępowania egzekucyjnego wierzytelności o zwrot nadwyżki wartości przedmiotu zastawu nad wysokością wierzytelności (art.895 kpc). Z przekazanych dokumentów nie wynika, aby któryś z wykonawców, w tej sytuacji występujących jako wierzyciele osobiści budowniczego, podnosił tę okoliczności. Również budowniczy występujący w tej sytuacji jako zastawca nie występował z żądaniem  zwrotu nadwyżki. Z przekazanych dokumentów wynika, że takiej nadwyżki obiektywnie nie było, zatem ewentualne roszczenia byłyby bezprzedmiotowe. W związku z ogłoszeniem upadłości SS S.A./SSPH S.A. należy również zanalizować treść przepisu art.54 par.2 prawa upadłościowego obowiązującego w roku 2001. Przepis ten pozwala uznać za bezskuteczne te zabezpieczenia, które zostały dokonane przez upadłego w ciągu dwóch miesięcy przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Przekazane umowy o ustanowienie zastawu rejestrowego na rzeczach ruchomych (statek B 591/1/2 i statek B170/III/17) zawarte były 23.01.2001 i 03.04.2001r., natomiast dwa Aneksy (Ropax 2 i Kontenerowiec)  dotyczą umów zastawniczych zawartych 29.03.1999r.  Z przekazanej dokumentacji nie wynika kiedy złożono wniosek o ogłoszenie upadłości, znana jest tylko data ogłoszenia upadłości 29.7.2002r. Można przyjąć, że data złożenia wniosku jest na pewno późniejsza o co najmniej dwa miesiące, co wynika z decyzji Banku o zawieraniu umów zastawniczych. Gdyby jednak Bank nie wiedział o złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości, to ta okoliczność działałaby na korzyść Banku, ponieważ mógłby w drodze powództwa żądać, na podstawie przepisu art.54 par.2 zdanie drugie prawa upadłościowego, uznania tych czynności za skuteczne. Z przekazanej dokumentacji nie wynika, aby kwestionowano skuteczność ustanowienia zastawu w kontekście przepisu art.54 par.2 prawa upadłościowego.